መነሻ / የራስ-ይዞታ ደህንነት / የንብረት ውርስ ዕቅድ
የራስ-ይዞታ ንብረት ውርስ ዕቅድ፦ ሲድ ፍሬዝን ሳያጋልጡ ቤተሰብ ንብረቱን እንዲያገኝ ማድረግ
«ሲድ ፍሬዜን ለማንም ማሳየት አልፈልግም፤ በኑዛዜዬ ውስጥም መጻፍ አልፈልግም። ግን ነገ እኔ ባልኖር ቤተሰቤ ንብረቱን በእርግጠኝነት ማግኘት አለበት።» — ይህ በአንድ ዓረፍተ ነገር ውስጥ ሁለት የሚጋጩ መስፈርቶችን የያዘ ጥያቄ ነው፣ እናም በአግባቡ የሚመለስ ጥያቄ ነው። መልሱ «ደፍረው ለአንድ ሰው ይንገሩት» ወይም «ተስፋ ይቁረጡ» አይደለም። ሚስጥሩን አሁን ሳያስተላልፉ የመድረሻውን መንገድ ብቻ የሚያስተላልፉባቸው ዘዴዎች አሉ — አንዳንዶቹ ሙሉ በሙሉ ቴክኒካዊ፣ አንዳንዶቹ ደግሞ ወረቀትና ማህተም የሚጠይቁ ብቻ ናቸው። በዚህ ጽሑፍ አራቱን መሠረታዊ ችግሮች፣ የሚገኙትን መንገዶችና — ይህኛው ብዙውን ጊዜ የሚዘለለው ክፍል ነው — እያንዳንዱ መንገድ የሚከሽፍበትን ነጥብ እናያለን።
ሲድ ፍሬዝ በኑዛዜ ውስጥ የማይጻፈው ለምንድን ነው
ብዙ ሰው መጀመሪያ የሚያስበው ቀላሉን ነው፦ «12 ወይም 24 ቃላቱን በኑዛዜዬ ጀርባ ጽፌ በጠበቃ ዘንድ አስቀምጣለሁ።» በአመክንዮ ጤናማ ይመስላል — ኑዛዜ የተለመደ ሕጋዊ መሣሪያ ነው፣ ጠበቃም ሚስጥር የመጠበቅ ግዴታ አለበት። ችግሩ ግን ኑዛዜው ገና በሕይወት ሳሉ በሚቀመጥበት መደርደሪያ ላይ አይደለም፤ ችግሩ ከዚያ በኋላ በሚሄድበት መንገድ ላይ ነው።
በብዙ የሕግ ሥርዓቶች ውስጥ ኑዛዜ ከሞት በኋላ ተግባራዊ የሚሆነው በፍርድ ቤት በሚመራ የውርስ ማረጋገጫ ሂደት ውስጥ አልፎ ነው። ያ ሂደት ሲጠናቀቅ ኑዛዜው የፍርድ ቤት መዝገብ ይሆናል፤ በብዙ ቦታዎችም የፍርድ ቤት መዝገብ ማንም ሊጠይቀውና ሊያገላብጠው የሚችል ሰነድ ነው። ስለዚህ በዚያ ውስጥ የተጻፈ ሲድ ፍሬዝ፣ የግል ቁልፍ ወይም የይለፍ ቃል ቀስ በቀስ ወደ ግማሽ-ይፋዊ ሰነድነት ይሸጋገራል። እዚህ ላይ ጥንቃቄ ልናደርግ ይገባል፦ ዝርዝሩ ከአገር አገር ይለያያል፣ አንዳንድ ሥርዓቶች የተለየ አሠራር አላቸው። ስለዚህ ይህን እንደ አጠቃላይ ማስጠንቀቂያ ይውሰዱት እንጂ የአገርዎ ሕግ ምን እንደሚል ከአካባቢዎ የሕግ ባለሙያ ጋር ግድ ያረጋግጡ።
የውርስ ዕቅድ በሚሠሩ ባለሙያዎች ዘንድ የሚመከረው መዋቅር ሚስጥሩን ከሰነዱ ማውጣት ነው። ኑዛዜው ሦስት ነገሮችን ብቻ ይይዛል፦ «ዲጂታል ንብረት» ማለት ምን እንደሆነ የሚገልጽ ትርጓሜ፣ እነዚያን ንብረቶች እንዲያስተዳድር የተሰየመ ሰው፣ እና ምንም ሚስጥር የማይይዝ የተለየ የመመሪያ ደብዳቤ (letter of instruction) መኖሩን የሚያመለክት አንቀጽ። ደብዳቤው ራሱ የት እንደሚገኝ፣ ምን ዓይነት ዋሌት እንደሚሠራበት፣ ማንን ማነጋገር እንደሚያስፈልግ ይናገራል — ቃላቱን ግን አይናገርም። ሚስጥሩ በሌላ መንገድ ይሄዳል፤ ቀሪው ጽሑፍ ስለዚያ «ሌላ መንገድ» ነው።
ዕቅዱ በአንድ ጊዜ መፍታት ያለበት አራት ነገር
የከሸፉ ጉዳዮችን ስንመለከት አብዛኞቹ በአራት መደቦች ውስጥ ይወድቃሉ። ጥሩ ዕቅድ አራቱንም አንድ ላይ መሸፈን አለበት፤ ሦስቱን ሸፍኖ አንዱን የተወ ዕቅድ በተግባር ዜሮ ነው።
- ማወቅ፦ ወራሾቹ ንብረቱ መኖሩን ማወቅ አለባቸው። በጣም የተለመደው የመክሸፍ ዓይነት ይህ ነው — ሰውዬው ሁሉንም በሚገባ አዘጋጅቶ፣ ማንም ስለ መኖሩ ስላላወቀ ንብረቱ ተረስቶ ቀረ። ልብ ይበሉ፦ ስንት እንዳለ መናገር አያስፈልግም፤ «አለ» ማለት ብቻ ይበቃል።
- ማግኘት፦ ወደ ቁልፉ የሚያደርስ አካላዊ ወይም ቴክኒካዊ መንገድ መኖር አለበት። ባክአፑ የት እንዳለ የሚያውቅ ሰው ወይም ሰነድ ከሌለ፣ የተቀበረው ቁልፍ ከጠፋ ቁልፍ ጋር አንድ ነው።
- መጠቀም መቻል፦ ወራሹ ቁልፉን በእጁ አድርጎ እንዴት እንደሚጠቀምበት ካላወቀ አልፎም ላይጠቀምበት ይችላል። የ 24 ቃላት ወረቀት ለማያውቅ ሰው ትርጉም የለሽ ዝርዝር ነው።
- አስቀድሞ አለመሰረቅ፦ ከላይ ያሉትን ሦስቱን ለማሟላት ብለው በሕይወት ሳሉ የመጋለጥ በሮች ቢከፍቱ፣ የውርስ ዕቅዱ ራሱ የስርቆት ዕቅድ ይሆናል። ይህ ገደብ ነው ችግሩን አስቸጋሪ የሚያደርገው።
ከእነዚህ ጎን ለጎን ሁለት ጸጥ ያሉ የመክሸፍ ዓይነቶች አሉ። አንደኛው አካላዊ ነው፦ የባክአፕ ቁሳቁሱ በዓመታት ውስጥ ይበላሻል፣ ቀለሙ ይደበዝዛል፣ ወረቀቱ ይበሰብሳል — ይህ ለምን እንደሚሆንና እንዴት እንደሚቀንስ በሲድ ፍሬዝ በአስተማማኝ ሁኔታ እንዴት ባክአፕ እንደሚደረግ ላይ በዝርዝር ተብራርቷል። ሁለተኛው የአስተዳደር ነው፦ ሲድ ፍሬዙና passphrase በሁለት የተለያዩ ቦታዎች በሚገባ ተቀምጠዋል፣ ግን ሁለቱ አንድ ላይ መሆን እንዳለባቸው የሚናገር ምንም ፍንጭ የለም። ወራሹ አንዱን አግኝቶ ሌላኛው መኖሩን ስለማያውቅ ፍለጋውን ያቆማል።
ሦስተኛ የተለመደ ችግር ደግሞ የሚያማክሩት ባለሙያ ስለ ዲጂታል ንብረት ልምድ ላይኖረው መቻሉ ነው። አንድ ጠበቃ የመሬትና የባንክ ውርስ ጠንቅቆ እያወቀ የራስ-ይዞታ ዋሌት ምን እንደሆነ ላያውቅ ይችላል — ይህ የእሱ ጉድለት አይደለም፣ አዲስ ርዕስ ነው። ስለዚህ የቴክኒካዊውን ግማሽ እርስዎ አዘጋጅተው ወደ እሱ መሄድ ይኖርብዎታል፤ በተቃራኒው አቅጣጫ ብዙም አይሠራም።
ሚስጥር ሳያጋልጡ የሚሠሩ ሦስት ቴክኒካዊ መንገዶች
እነዚህ ሦስቱ በተለያየ ደረጃ ላይ ያሉ መሣሪያዎች ናቸው። ሁሉንም አንድ ላይ መተግበር አያስፈልግም፤ በእውነቱ ሁሉንም አንድ ላይ መተግበር በራሱ የመክሸፍ ምክንያት ይሆናል።
1. የ SLIP-39 (Shamir) ክፍፍል
SLIP-0039 በ SatoshiLabs የተዘጋጀና በይፋ የታተመ መስፈርት ነው፤ Trezor መሣሪያዎችም የ Shamir ባክአፕን በተፈጥሮ ይደግፉታል። አሠራሩ በአጭሩ ይህ ነው፦ ዋናው ቁልፍ መጀመሪያ በ passphrase ተመስጥሮ EMS ወደሚባል ቅርጽ ይቀየራል፤ ከዚያ በሒሳባዊ ዘዴ ወደ በርካታ «ክፍሎች» (shares) ይከፈላል። እያንዳንዱ ክፍል የራሱ የሆነ የቃላት ስብስብ ነው። ደፉ (threshold) — ማለትም መልሶ ለመሰብሰብ የሚያስፈልገው ዝቅተኛ የክፍሎች ብዛት — ሲሟላ ቁልፉ ይመለሳል። ከዚያ በታች የተያዘ ማንኛውም የክፍሎች ጥምረት ግን ስለ ሚስጥሩ ምንም አይናገርም። ከደፉ በታች ያለ ማንኛውም ጥምረት ስለ ሚስጥሩ መረጃ አለማውጣቱ በዋናው የ SLIP-0039 መስፈርት ሰነድ ላይ በግልጽ ተቀምጧል።
ይህ ነጥብ ብዙ ጊዜ ስለሚሳሳት እንድገመው፦ የ Shamir ክፍል «የግማሽ ሲድ ፍሬዝ» አይደለም። አንድ ክፍል ብቻ በእጁ የገባ ሰው ቀሪውን የመገመት ሥራ አይቀልለውም። ለዚህ ነው አንድ ክፍል ለወንድምዎ፣ አንድ ክፍል ለጠበቃዎ፣ አንድ ክፍል ለራስዎ መስጠት ምንም ሚስጥር ሳያጋልጡ የሚቻለው። SLIP-39 ከዚያም አልፎ ባለሁለት ደረጃ «ቡድንና አባል» አደረጃጀት ይፈቅዳል — ለምሳሌ ለቤተሰብ ቡድንና ለሙያተኞች ቡድን የተለያየ ደፍ መስጠት ይችላሉ።
ጉዳቱ የተኳሃኝነት ጥያቄ ነው። SLIP-39 የ BIP39 «የተሻሻለ ስሪት» አይደለም፤ ሌላ መስፈርት ነው፣ እናም ሁሉም ዋሌት አይደግፈውም። ስለዚህ ወራሽዎ በክፍሎቹ ብቻ ወደ የትኛውም መተግበሪያ ገብቶ ይመልሰዋል ብለው አያስቡ — የትኛው ዓይነት መሣሪያ እንደሚያስፈልግ በመመሪያ ደብዳቤው ውስጥ በግልጽ መጻፍ አለብዎት።
ደንቡ አጭር ነው፦ ክፍሎቹ ብቻ አይበቁም — የሚነበቡበት መሣሪያም አብሮ መተላለፍ አለበት።
2. የ 2-of-3 ባለብዙ ፊርማ
በባለብዙ ፊርማ ውስጥ ገንዘቡ የሚንቀሳቀሰው ከበርካታ ገለልተኛ የግል ቁልፎች መካከል የተወሰኑት አብረው ሲፈርሙ ብቻ ነው። በ 2-of-3 ዝግጅት ውስጥ አንዷ ብቻዋን ምንም ማድረግ አትችልም። ለውርስ የሚያመቸው ለዚህ ነው፦ አንዱን ቁልፍ ለወራሽዎ ወይም ለተሰየመው አስተዳዳሪ አሁን መስጠት ይችላሉ፣ በዚያም ምንም ሙሉ ሚስጥር አላጋለጡም። እርስዎ ሁለቱን ስለያዙ በዕለት ተዕለት ሥራዎ ብቻዎን ይንቀሳቀሳሉ፤ እርስዎ ሲቀሩ ደግሞ ወራሹ ከሦስተኛው ያዥ ጋር ተባብሮ ደፉን ያሟላል።
ከ Shamir ጋር ያለው መሠረታዊ ልዩነት እዚህ ላይ ነው፦ በ Shamir ውስጥ ክፍሎቹ ሲሰበሰቡ በአንድ ቅጽበት ሙሉ ቁልፍ ይፈጠራል፤ በባለብዙ ፊርማ ውስጥ ግን በየትኛውም ቅጽበት አንድ ሙሉ ሚስጥር አይኖርም — እያንዳንዱ ቁልፍ የራሱን ፊርማ ለብቻው ያመነጫል። በምላሹ ግን የአሠራር ሸክሙ ይከብዳል፦ የመሣሪያ ዝግጅት፣ የዋሌት ገላጭ ፋይል ባክአፕ፣ የክፍያ አያያዝ። ባለብዙ ፊርማ ለግለሰብ ያዢ ዋጋ አለው ወይስ የለውም የሚለውን ሚዛን በተናጠል በባለብዙ ፊርማ ዋሌት ለግለሰብ ያስፈልጋል? ላይ ጽፈናል — ውሳኔው ከዚያ ይጀምር።
ሌላው ልብ ሊባል የሚገባው ነጥብ፦ ቴክኒካዊ ላልሆነ ወራሽ ይህን ሂደት የሚያግዙ ሦስተኛ ወገን አገልግሎቶች መኖራቸው ነው — በአጠቃላይ የማመልከቻና የመጠባበቂያ ጊዜ ሂደት ይዘው። እነሱን መጠቀም ወይም አለመጠቀም የራስዎ ውሳኔ ነው፤ እኛ በዚህ ገጽ ላይ የትኛውንም አገልግሎት አንመክርም፣ አናወዳድርም — ብቻ እንደዚህ ያለ አማራጭ መኖሩን ማወቅ ጠቃሚ ነው። ከመረጡ የክፍያ ሁኔታቸውንና የመቆያ ዋስትናቸውን ራስዎ ይመርምሩ።
3. የጊዜ ቆልፍና «ያለመንቀሳቀስ» መቀየሪያ
ቢትኮይን በራሱ የስክሪፕት ደረጃ የጊዜ ሁኔታዎችን ይደግፋል፦ CLTV ፍጹም ጊዜን (አንድ የተወሰነ ነጥብ) ይይዛል፣ CSV ደግሞ አንጻራዊ ጊዜን (ገንዘቡ ካልተነካ ጀምሮ የተቆጠረ) ይይዛል። በእነዚህ ላይ ተመስርቶ ባለሁለት መንገድ ሁኔታ መጻፍ ይቻላል፦ እርስዎ በማንኛውም ጊዜ ማውጣት ይችላሉ፤ ወራሹ ግን አንድ የተወሰነ የእንቅስቃሴ-አልባ ጊዜ ካለፈ በኋላ ብቻ ማውጣት ይችላል። በሕይወት ሳሉ በየተወሰነ ጊዜ ገንዘቡን ወደ ራስዎ በማንቀሳቀስ ቆጣሪውን «ያድሱታል» — ማደሱን ሲያቆሙ በሩ ለወራሹ ይከፈታል።
በንድፍ ደረጃ ውብ ነው። በተግባር ግን ሦስት ደካማ ነጥቦች አሉት፣ እናም ሦስቱም አነስተኛ አይደሉም። አንደኛ፣ ስክሪፕቱ «ሆስፒታል ስለገባሁ ልፈርም አልቻልኩም» እና «ሞቻለሁ» የሚሉትን ሁለት ሁኔታዎች መለየት አይችልም። ሁለተኛ፣ በአስቀድሞ ፊርማ ላይ የተመሠረቱ ዝግጅቶች ዋሌቱ አዲስ ገንዘብ ሲቀበል ወይም ሲያወጣ ሊፈርሱ ወይም ከፊሉን ሊዘሉ ይችላሉ። ሦስተኛ፣ የግብይቱ ክፍያ ዛሬ ተወስኖ ከዓመታት በኋላ ስለሚሰራጭ ግብይቱ ሊቆም ወይም ከሚገባው በላይ ሊከፍል ይችላል።
ስለ አንጻራዊው ጊዜ ገደብ አንድ ማስታወሻ፦ CSV በፕሮቶኮሉ ላይ የተቀመጠ ጣሪያ አለው። ተግባራዊ ውጤቱ ግልጽ ነው፦ «ለአሥር ዓመት ተቆልፎ ይቆይ» የሚል አንጻራዊ ቆልፍ በአንድ እርምጃ አይጻፍም፤ የተለያዩ ደረጃዎችን መደራረብ ይጠይቃል። ይህ ደረጃ ላይ ያለ ዕቅድ ያለ ልምድ የሚሞከር አይደለም።
ቴክኒክ የማይጠይቁት መንገዶች፦ ማህተም፣ ካዝናና የመመሪያ ደብዳቤ
ከላይ ያሉት ሦስቱ አማራጮች ለሁሉም ሰው አይደሉም። መጠንዎ መካከለኛ ከሆነ፣ ወይም ወራሾችዎ ከዋሌት ጋር ምንም ልምድ ከሌላቸው፣ ቀላሉ መዋቅር ብዙውን ጊዜ የበለጠ የሚተማመኑበት ይሆናል። እኔ ራሴ ለአብዛኛው አንባቢ የምመክረው መነሻ ይህ ነው — በጣም ብልህ የሆነ ዕቅድ ከሚከሽፍ፣ የሚሠራ ተራ ዕቅድ ይሻላል።
መሠረቱ የመመሪያ ደብዳቤው ነው። ይህ ሰነድ ምንም ሚስጥር አይይዝም፤ የሚይዘው መንገዱን ብቻ ነው። በውስጡ የሚገቡት፦ ንብረቱ በየትኛው ዓይነት ዋሌት እንዳለ፣ ባክአፑ በምን ቅርጽ (ወረቀት፣ ብረት፣ ክፍሎች) እንደተያዘ፣ በአጠቃላይ በየትኞቹ ቦታዎች እንደሚገኝ፣ ማንን ማነጋገር እንደሚያስፈልግ፣ እና በምንም ሁኔታ ማንም መሙላት የሌለበት ምን እንደሆነ — ማለትም «ቃላቱን ወደ ማንኛውም ድረ-ገጽ አታስገቡ» የሚል ግልጽ ማስጠንቀቂያ። ይህ የመጨረሻው መስመር በተግባር ሕይወት ያድናል፤ ግራ የተጋባ ወራሽ በመጀመሪያው «የመልሶ ማግኛ አገልግሎት» ማስታወቂያ ላይ የመውደቅ ዕድሉ ከፍተኛ ነው። ተጨማሪ የማጭበርበሪያ ምልክቶች በሲድ ፍሬዝ ቢጠፋ ምን ማድረግ ላይ ተዘርዝረዋል፤ ያንን ገጽ በደብዳቤው ውስጥ ጠቅሶ መተው ጠቃሚ ነው።
ሚስጥሩ ራሱ በታሸገ ኤንቬሎፕ ውስጥ፣ በተለየ ቦታ ይቀመጣል። ማህተሙ ስርቆትን አይከላከልም — የሚያደርገው መከፈቱን የሚያሳይ ምልክት መተው ነው፤ ማህተም የተከፈተበት ኤንቬሎፕ በራሱ ማንቂያ ነው። የባንክ ካዝና ሳጥን ሌላ አማራጭ ነው፣ ግን አንድ ጥያቄ አስቀድሞ መጠየቅ አለብዎት፦ ባለቤቱ ከሞተ በኋላ ሳጥኑ ወዲያውኑ ይታሸጋል ወይ፣ ማን ሊከፍተው ይችላል? መልሱ ከአገር አገር፣ ከተቋም ተቋም ይለያያል፤ ስለዚህ በግምት አይሂዱ — ሳጥኑን ከመከራየትዎ በፊት ወይም ካከራዩ በኋላ ወዲያውኑ ተቋሙን ራስዎ ይጠይቁ። እኔ የማደርገው አንድ ትንሽ ነገር አለ፦ ደብዳቤውን በየዓመቱ በተመሳሳይ ወቅት — ለእኔ ከመስከረም መጀመሪያ በኋላ ባለው ሳምንት — አውጥቼ አነበዋለሁ፣ የተቀየረውን አስተካክዬ ቀኑን እንደገና እጽፋለሁ። አሮጌ ደብዳቤ ከሌለ ደብዳቤ የከፋ ሊሆን ይችላል፤ ሰውዬውን ወደ ጠፋ ቦታ ይመራዋልና።
እነዚህ ውሳኔዎች ከባክአፕ ስርጭትዎ ጋር በቀጥታ የተያያዙ ናቸው። ስንት ቅጂ በስንት ቦታ እንደሚያስፈልግዎ ገና ካላወቁ የባክአፕ ዕቅድ ማመንጫ መነሻ ሐሳብ ይሰጥዎታል፤ የውርስ ቅርንጫፉ ደግሞ ከዚያ ላይ ይታከላል። ንብረቱ ትልቅ ከሆነ ደግሞ የማከማቻ አደረጃጀቱን ራሱ በትልቅ ገንዘብ ለማስቀመጥ የትኛው ዋሌት ላይ ካለው ሐሳብ ጋር አብሮ ማየት ይሻላል — የውርስ ዕቅድ ደካማ በሆነ የማከማቻ መዋቅር ላይ ሲቀመጥ አይጸናም።
passphrase ለብቻው ሲቀመጥ የሚፈጠረው አዲስ የመክሸፍ ነጥብ
passphrase — ብዙ ጊዜ «25ኛው ቃል» ተብሎ የሚጠራው — በተጠቃሚው የሚመረጥ ተጨማሪ ሐረግ ነው። ሲጨመር ፍጹም አዲስ፣ ባዶ የሆኑ አካውንቶችን ይከፍታል። ውጤቱ ይህ ነው፦ 24 ቃላቱ ብቻ በእጁ የገባ ሰው እነዚያን አካውንቶች ጨርሶ አያያቸውም። ለመድረስ ሁለቱ — ቃላቱም ሐረጉም — በአንድ ጊዜ ያስፈልጋሉ።
ለውርስ ዕቅድ ይህ ጠቃሚ ባህሪ ነው፤ በተመሳሳይ ጊዜ ግን አዲስ የመክሸፍ ነጥብ ይፈጥራል። ሃርድዌር ዋሌቱ passphrase ን አያከማችም፣ አያሳይም፤ በየጊዜው ሲከፍቱ በእጅ ማስገባት አለብዎት፣ ከጠፋም መልሶ ማግኛ የለም። ስለዚህ በውርስ ዕቅድ ውስጥ ሁለት ገለልተኛ ሚስጥሮች ኖረውዎታል፤ ሁለቱም ባክአፕ መደረግ አለባቸው፣ ሁለቱም መተላለፍ አለባቸው፣ እናም ሁለቱ አንድ ላይ መሆን እንዳለባቸው የሚነግር ፍንጭ የግድ መኖር አለበት።
የተለመደው ስህተት እዚህ ላይ ነው። ሰዎች ቃላቱን በአንድ ቦታ፣ ሐረጉን በሌላ ቦታ በሚገባ ያስቀምጣሉ — ሁለቱን የሚያገናኝ ምንም ሳይተዉ። ወራሹ ብረቱን አግኝቶ፣ ሞክሮ፣ ባዶ ዋሌት አይቶ «ምንም የለም» ብሎ ያቆማል። መፍትሔው ቀላል ነው፦ በመመሪያ ደብዳቤው ውስጥ «ሁለተኛ ክፍል አለ፣ ያለሱ ዋሌቱ ባዶ ይመስላል» የሚል አንድ ዓረፍተ ነገር ይጻፉ። ሐረጉ ራሱ እዚያ አይጻፍም፤ መኖሩ ብቻ ይነገራል። የ passphrase ን የደህንነት ሚዛን በጥልቀት ማየት ከፈለጉ የየራስ-ይዞታ ሙሉ መመሪያን ተዛማጅ ክፍል ይመልከቱ።
በትንሽ ገንዘብ አንድ ጊዜ ልምምድ ማድረግ
ዕቅድ በወረቀት ላይ ትክክል መስሎ በተግባር የሚከሽፍበት ብቸኛው ማወቂያ መንገድ መሞከር ነው። ትንሽ መጠን ብቻ የያዘ የተለየ ዋሌት ይክፈቱ፣ ልክ እንደ እውነተኛው ዕቅድዎ ባክአፕ ያድርጉት፣ ከዚያ ወራሹ የሚሄድበትን መንገድ በሙሉ ራስዎ ይሂዱበት — መመሪያ ደብዳቤውን ብቻ ይዘው፣ በጭንቅላትዎ ውስጥ ያለውን ሳይጠቀሙ። የተሳካ ልምምድ የሚጨርሰው ገንዘቡ ወደ ሌላ አድራሻ ሲወጣ ነው፤ ዋሌቱ በማሳያው ላይ ሲከፈት አይደለም።
ይህ ምክር በጥናት ላይ የተመሠረተ አይደለም — ተራ የጤነኛ አስተሳሰብ ጉዳይ ነው፣ እናም እንደዚያው ይውሰዱት። ግን በተግባር የሚያሳየው ነገር አለ፦ ሰዎች በልምምዱ ወቅት የሚያገኙት ስህተት ሁልጊዜ ማለት ይቻላል በቴክኒኩ ውስጥ ሳይሆን በመመሪያው ውስጥ ነው — የተዘለለ እርምጃ፣ የተለወጠ የቦታ ስም፣ ግልጽ ያልሆነ አረፍተ ነገር። እርስዎ ሲያነቡት ግልጽ የሚመስለው ጽሑፍ፣ ስለ ዋሌት ምንም ለማያውቅ ሰው ግልጽ ላይሆን ይችላል። ከቻሉ ልምምዱን ወራሹ ራሱ እንዲያደርገው ያድርጉ — በእውነተኛው ንብረት ላይ ሳይሆን በዚያ ትንሽ የሙከራ ዋሌት ላይ።
ልምምዱን ከጨረሱ በኋላ የቀረውን የደህንነት መሠረት አንድ ጊዜ ማለፍ ጠቃሚ ነው። የባክአፕዎ ሁኔታ በአጠቃላይ የት እንዳለ ለማየት የሲድ ፍሬዝ ደህንነት ራስ-ፍተሻን መጠቀም ይችላሉ፤ የውርስ ዕቅድ ደካማ ባክአፕን አያድንም። ቅደም ተከተሉ ይህ ነው፦ መጀመሪያ ባክአፑ ይጽና፣ ከዚያ የውርስ ቅርንጫፍ ይታከል።
የተለመዱ ጥያቄዎች
ሲድ ፍሬዜን በኑዛዜ ውስጥ ብጽፈው ምን ችግር አለው? በብዙ የሕግ ሥርዓቶች ኑዛዜ ከሞት በኋላ በሚደረገው የውርስ ማረጋገጫ ሂደት ውስጥ አልፎ የፍርድ ቤት መዝገብ ይሆናል፤ የፍርድ ቤት መዝገብ ደግሞ በብዙ ቦታዎች ማንም ሊያገላብጠው የሚችል ሰነድ ነው። በዚያ ውስጥ የተጻፈ ሲድ ፍሬዝ ወይም የይለፍ ቃል መዝገቡን ላገኘ ሁሉ የተሰጠ ይሆናል። ዝርዝሩ ከአገር አገር ስለሚለያይ የራስዎን ሁኔታ ከአካባቢዎ የሕግ ባለሙያ ጋር ያረጋግጡ።
Shamir ክፍፍል ማለት እያንዳንዱ ክፍል የግማሽ ሲድ ፍሬዝ ነው ማለት ነው? አይደለም። በ SLIP-0039 መሠረት ከደፉ በታች ያሉ ክፍሎች ስለ ሚስጥሩ ምንም የሚጠቅም መረጃ አይሰጡም፤ አንድ ክፍል በእጁ የገባ ሰው ቀሪውን የመገመት ሥራ አይቀልለውም። ደፉ ሲሟላ ብቻ ነው ዋናው ቁልፍ መልሶ የሚሰበሰበው።
ባለብዙ ፊርማ ማለት ሲድ ፍሬዜን ለሦስት ሰዎች መከፋፈል ነው? አይደለም። በባለብዙ ፊርማ ውስጥ እያንዳንዱ ተሳታፊ የራሱ የተለየ የግል ቁልፍና የራሱ ባክአፕ አለው፤ በአሠራሩ ውስጥ የትም ቦታ አንድ ሙሉ ሚስጥር አይፈጠርም። ለዚህ ነው አንዱን ቁልፍ ለወራሽዎ መስጠት ምንም ሚስጥር ሳያጋልጥ የሚቻለው።
አንድ ግብይት አስቀድሜ ፈርሜ ለልጄ ብተውለት አይበቃም? አይበቃም። አስቀድሞ የተፈረመ ግብይት የሚያውቀው በተፈረመበት ቀን የነበሩትን ገንዘቦች ብቻ ነው፤ ከዚያ በኋላ የገቡት ሊዘለሉ ይችላሉ፣ የወጡት ደግሞ ግብይቱን ሙሉ በሙሉ ሊያፈርሱት ይችላሉ። በተጨማሪም የክፍያው መጠን ዛሬ ተወስኖ ከዓመታት በኋላ ስለሚሰራጭ ሊበዛ ወይም ሊያንስ ይችላል።
passphrase ከረሳሁት አምራቹ ሊመልስልኝ ይችላል? አይችልም። ሃርድዌር ዋሌቶች passphrase ን አያከማቹም፣ አያሳዩም፤ በየጊዜው ሲከፍቱ እርስዎ በእጅ የሚያስገቡት ነው። ስለዚህ ከጠፋ መልሶ ማግኛ መንገድ የለም — ለዚህም ነው passphrase ራሱ የራሱ ባክአፕና የራሱ የውርስ ዕቅድ ሊኖረው የሚገባው።